Drie gemeenten trekken de stekker uit werkontwikkelbedrijf NLW. De Venrayse gemeenteraad praat er ruim een uur over. Stan Verhaag verbaast zich over wat er niet wordt gezegd.
Tekst: Stan Verhaag
De gemeente Venray koos ervoor om de NLW te sluiten nadat ook de twee andere gemeenten in de Gemeenschappelijke Regeling (Horst aan de Maas en Peel en Maas) zich hadden teruggetrokken. Elke gemeente gaat nu zijn eigen plannen maken en uitvoeren. Venray streeft ernaar om op 1 januari 2027 voor elke medewerker een andere werkplek te hebben gevonden. De eerste stap is dat een bureau individuele gesprekken voert en op basis daarvan een advies geeft aan de gemeente over waar elk individu behoefte aan heeft.
Hand in eigen boezem
Tijdens de gemeenteraadsvergadering op dinsdag 28 oktober gaan de gemeenteraadsleden in gesprek met verantwoordelijk wethouder Martin Leenders (Samenwerking Venray). Een enkeling grijpt deze gelegenheid aan om te reflecteren op de eigen rol. Theo Francken (Venray Lokaal) vraagt zich bijvoorbeeld hardop af of hij zijn fractie wel goed genoeg heeft gewezen op ‘de risico's van het cafetariamodel in de koersvisie 2021-2030 toen die ter vastlegging voorlag’. Bernie van Lierop (Samenwerking Venray) toont zich eveneens schuldbewust, zij het voorzichtig: ‘Ook wij zullen ongetwijfeld een steek hebben laten vallen. En daar gaan we ook over nadenken wat dat betekent.’ Wethouder Leenders steekt de hand ruimhartig in eigen boezem als het gaat over zijn communicatie in april jongstleden, toen de gemeente Venray liet weten ervoor te kiezen om ‘in plaats van het overnemen van de NLW te gaan samenwerken met andere werkbedrijven. Door deze samenwerking kan de gemeente Venray de best passende plek en ondersteuning bieden die deze inwoners nodig hebben.’ Op 27 oktober zegt Leenders: ‘Ik heb toen ook voorbeelden genoemd van werkbedrijven. En mijn woorden zijn daar wellicht een eigen leven gaan leiden als een nieuwe werkelijkheid: “Er zal niets meer in Venray zijn. We moeten allemaal naar reguliere werkgevers of naar een werkbedrijf in de regio. Kortom: geen beschut werk meer in Venray.” Dat was zeker niet in de toekomst uitgetekend. En wellicht had ik dat op een andere manier moeten verwoorden. In ieder geval niet in de woorden die ik destijds daarvoor gekozen heb.’ Vanavond benadrukt de wethouder diverse keren dat hij niet uitsluit dat Venray straks weer ‘een vangnet’ krijgt. ‘Waar nodig zorgen wij voor een vangnet. De omvang daarvan hangt af van de uitkomst van de gesprekken met de medewerkers.’
Grotendeels meegaand
Als ik de houding van de Venrayse gemeenteraad ten aanzien van de plannen van het college zou moeten omschrijven, dan zou ik zeggen: grotendeels meegaand. Toegegeven, Henk Bisschops (GroenLinks-PvdA) zegt dat hij de tijdlijn ‘nogal ambitieus’ vindt. Maar slechts twee partijen zijn echt kritisch richting het college. Zo zegt SP’er Hendriks: ‘Er zijn door de meerderheid van deze gemeenteraad besluiten genomen die niet echt gunstig lijken te zijn voor de mensen van NLW.’ Vragen aan de wethouder stelt Hendriks echter niet. Dat doet Anne Thielen wél, namens de andere kritische partij CDA. ‘Is de wethouder in gesprek met NLW over hun eigen plan?’ vraagt ze bijvoorbeeld. Als een antwoord van Leenders uitblijft, doet Thielen in haar tweede termijn nog een poging: ‘Daarnaast hadden wij een vraag over het plan van de NLW zelf waar zij al maanden aan zitten te werken. Hoe staat dat ervoor en in hoeverre neemt u dat plan mee in uw eigen toekomstplannen?’ Maar Leenders rept met geen woord over het NLW-plan.
Lof
Verder krijgt het college alleen maar lof toegezwaaid voor de gekozen koers. Theo Zegers (D66): ‘Tot nader order hebben we er alle vertrouwen in dat het prima gaat gebeuren en dat het zo gaat lopen als het college van plan is.’ Bernie van Lierop (Samenwerking Venray): ‘Verschillende scenario's zijn onderzocht waarbij de belangen van onze kwetsbare inwoners steeds leidend zijn geweest. Het besluit [om de NLW te ontmantelen, red.] was niet makkelijk, maar het toont de moed om verantwoordelijkheid te nemen en vooruit te kijken.’ Ruud Janssen (VVD): ‘Ik ga er gewoon van uit dat u het goed doet.’ Theo Francken (Venray Lokaal): ‘Laten we met z'n allen de schouders eronder zetten, zodat per 1 januari 2027 iedereen op die plek zit waar hij zich prettig voelt.’
Hoe is de instemmende houding van het grootste deel van de Venrayse gemeenteraad te verklaren? Voor partijen die vertegenwoordigd zijn in het college van b en w (in Venray zijn dat VVD, D66, Samenwerking Venray en Venray Lokaal) ligt het wellicht voor de hand om het college op zijn minst het voordeel van de twijfel te geven – het in 2002 ingevoerde gemeentelijk dualisme ten spijt.
Raadsavond
Maar ik meen nog een andere verklaring te zien voor de massale steun. Verschillende gemeenteraadsleden verwijzen in hun bijdragen op 27 oktober naar een vergadering die blijkbaar al eerder heeft plaatsgevonden – en waarover ze enthousiast zijn. Zo zegt Venray Lokaal: ‘Afgelopen dinsdag hebben wij een goede presentatie gehad, daarvoor dank.’ Ook de VVD verwijst naar de dinsdagavond: ‘Wij kijken met belangstelling uit naar de uitwerking van het plan [van het college van b en w, red.]. De eerste contouren, zoals recent in de raadsavond geschetst, vinden wij veelbelovend.’ D66: ‘De uitleg die we vorige week gekregen hebben, sterkt ons in het vertrouwen dat het college op het goede pad is.’ Zelfs oppositiepartij GroenLinks-PvdA steekt haar waardering niet onder stoelen of banken: ‘Vorige week is tijdens de raadsavond duidelijk gemaakt wat er in de komende tijd gaat gebeuren om alle werknemers uiterlijk op 1 januari 2027 op die werkplek te krijgen die bij hun past. Dat was een goede avond. Daar waren we heel tevreden over.’ Wethouder Leenders tot slot verwijst naar ‘zaken waar we in de raadsavond heel open over geweest zijn.’
Vertwijfeld
Als buitenstaander zit ik me een uur (zo lang duurt de dialoog over de NLW in de gemeenteraad) vertwijfeld af te vragen om wat voor ‘raadsavond’ het hier gaat. Blijkbaar heeft deze plaatsgevonden op dinsdag 21 oktober en was het een ‘goede avond’ met een ‘goede presentatie’, ‘veelbelovende contouren van het plan’ en met een ‘uitleg die ons vertrouwen in het college sterkt’. En de wethouder was ‘heel open’ geweest. Maar waarom ontbreken al die zaken dan vanavond, tijdens de vergadering die voor iedereen toegankelijk is? Waar is de democratische transparantie? Het lijkt er niet op dat tijdens de raadsavond privacygevoelige zaken zijn gedeeld of staatsgeheimen onthuld. Integendeel, uit alle verwijzingen die ik vanavond hoor, kan ik alleen maar afleiden dat de informatie die tijdens de raadsavond gedeeld is, uiterst relevant was. Je zou zelfs kunnen beargumenteren dat het college zichzelf te kort doet door vanavond al deze zaken achter te houden. Maar wat ik me tegelijkertijd afvraag: doet het college niet ook de NLW’ers te kort, de mensen om wie het gaat? Hebben zij niet ook recht op de informatie van 21 oktober?
Afscheid van instituut
Al die instemming roept nog een andere vraag bij me op: realiseren de gemeenteraadsleden zich dat Venray op het punt staat afscheid te nemen van een instituut? SW-bedrijven (anno 2025 is ‘werkontwikkelbedrijven’ de gebruikelijke benaming) vervullen in ons land al sinds mensenheugenis (in Haarlem viert Spaarne Werkt dit jaar bijvoorbeeld zijn honderdjarig jubileum) een belangrijke functie. Ze beschikken over een infrastructuur die is afgestemd op mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt. Niet alleen die doelgroep werkt er met hart en ziel, dat geldt ook voor degenen die hen begeleiden en voor degenen op kantoor die het allemaal faciliteren. En voor wie aangewezen is op beschut werk (in Venray geldt dat naar verhouding voor veel NLW’ers), biedt het werkontwikkelbedrijf een veilige werkomgeving die niet zelden een belangrijke plek inneemt in hun leven. Of zoals toenmalig NLW-directeur Rob Schmitz begin 2021 zei in SW-Journaal: ‘De helft van de medewerkers heeft een sociaal leven dat de NLW is. Als je dat afpakt, pak je mensen ook alle controle en alle zekerheden af.’ Die organisatie afschaffen is een zeer rigoureuze en onomkeerbare stap.
Is dit besef in Venray aanwezig? Veelzeggend is dat de adviesbureaus BDO en Berenschot in hun onderzoeken naar NLW het bedrijf omschrijven als een ‘klassiek SW-bedrijf’ en dat dit wordt geschaard onder de negatieve kenmerken. Wethouder Leenders benoemt vanavond ook de andere negatieve dingen die de onderzoekers aantroffen: ‘Weinig strategisch vermogen, een bedrijf dat al jaren in de overlevingsstand was, al jaren issues in de medezeggenschap en veel achterstallig onderhoud.’ (Hij laat de positieve kenmerken achterwege: ‘Verantwoordelijkheidsbesef, hands-on probleemoplossend, sterke positie in de regio en gevarieerd klantenbestand.’)
Uiterst moeizaam
Wat ook een verklaring kan zijn voor het feit dat de wethouder en de meeste raadsleden vanavond weinig warme woorden over hebben voor NLW, is dat de relatie tussen gemeente en NLW al jaren uiterst moeizaam is. Tijdens de gemeenteraadsvergadering blijkt dat vooral uit wat wethouder Leenders niet zegt. Behalve het eigen toekomstplan van NLW verzwijgt hij ook de open brief van Felix Rippe (vader van een NLW-medewerker), waarin deze oproept om als gemeente en NLW vooral samen op te trekken: ‘Daarvoor moeten betrokken partijen wél het vertrouwen in elkaar hervinden en erin geloven dat ze dit met elkaar kunnen doen,’ schrijft Rippe. ‘“Samen in vertrouwen” is de sleutel tot succes. Gaat het niet samen, dan zal iedere andere opzet gedoemd zijn te mislukken, omdat het door de een of ander getorpedeerd, gesaboteerd en/of geblokkeerd zal worden.’
Leenders gaat tijdens de gemeenteraadsvergadering niet in op de brief, maar in zijn antwoord op een schriftelijke vraag van SW-Journaal ontkent hij dat de gemeente Venray ervoor kiest om bij het zoeken naar geschikt werk voor de doelgroep geen gebruik te maken van de expertise die aanwezig is binnen NLW. Via een woordvoerder laat hij weten: ‘Wij maken graag gebruik van de expertise die aanwezig is binnen de NLW. Dit is bekend bij de NLW.’
Tussen wal en schip
Er is nog iets anders waarover ik me verbaas: het ambitieniveau van het college en de gemeenteraad. Alle gemeenteraadsleden die vanavond aan het woord komen én de wethouder benadrukken te pas en te onpas dat ze zich realiseren dat het hier over mensen gaat. En welk standpunt ze ook innemen, ze doen dat allemaal omdat ze het beste voor hebben met de ‘doelgroepers’, zoals Leenders ze noemt. De meeste partijen (CDA, Venray Lokaal, VVD, GroenLinks-PvdA) gebruiken de volgende uitdrukking om blijk te geven van hun goede intenties: ‘Niemand mag tussen wal en schip vallen.’ En de wethouder zegt: ‘Niemand zal tussen wal de schip vallen.’
Maar zou de lat niet hoger moeten liggen? Bestaat het algemeen bestuur van NLW niet uit drie leden van het college van b en w van de drie deelnemende gemeenten, en het dagelijks bestuur niet uit drie afgevaardigden van het algemeen bestuur? Ben je daarmee als gemeente niet medeverantwoordelijk voor de jarenlange onrust en voor het feit dat het bedrijf zich blijkbaar nooit heeft weten te moderniseren? De gemeente is toch degene die het besluit heeft genomen om de stekker uit NLW te trekken, dat tweehonderdvijftig kwetsbare mensen hun beschutte werkplek moeten verlaten waardoor zij maandenlang geen idee hebben hoe het straks verder gaat, dat leidinggevenden ander werk moeten zoeken?
Als je zulke besluiten neemt, dan is ‘niemand tussen wal en schip laten vallen’ je minimale morele plicht, het allerminste waar je voor moet zorgen, een zeer bescheiden doelstelling. Een meerderheid van de gemeenteraad en het college presenteren het echter als het ultieme doel: ‘Zolang er maar niemand tussen wal en schip valt, hebben wij het goed gedaan.’ De vraag moet zijn: hoe zorgen we ervoor dat deze kwetsbare mensen straks minimaal dezelfde werkomstandigheden krijgen als bij de NLW – en liefst nog beter? Want als dat niet je doel is, had je de hele afschaffing beter achterwege kunnen laten. En als dat wél je doel is, heb je meer nodig dan een cliché over wal en schip.
Concept businessplan
Behalve met deze morele overwegingen blijf ik na de gemeenteraadsvergadering zitten met een aantal losse eindjes: Wat is nu de status van het plan van NLW zelf? Waarom heeft de gemeente afscheid genomen van NLW-interim-directeur Jolien van Woudenberg (dat gebeurde op de dag van de gemeenteraadsvergadering, maar dit werd tijdens de vergadering niet genoemd)? En tot slot ben ik nieuwsgierig welk bureau de gemeente in de arm heeft genomen om gesprekken te voeren met medewerkers.
Allereerst het NLW-plan. Zoals SW-Journaal in september schreef, stelde binnen NLW een projectgroep van zes personen een ‘concept businessplan’ op. ‘Het gaat over de 250 mensen die in juni 2025 werkten bij de beschutte werkomgeving in Venray of op locatie in Venray, Horst aan de Maas of Peel en Maas,’ schreven ze. De samenstellers van het plan verwachtten dat van deze 250 mensen twintig procent in de toekomst extern te plaatsen zou zijn en tachtig procent een beschutte werkomgeving nodig zou blijven hebben. ‘Wij willen ook voor deze mensen een beschutte werkplek bieden,’ schreven ze.
Geert van Rijt, een van de zes projectgroepleden, toont zich enkele dagen later teleurgesteld: ‘We zien dat ons plan is doodgevallen in politiek Venray.’ En: ‘NLW is een boom. En ja, die boom verdient onderhoud. Maar ik proef aan alles dat ze de boom willen omhakken en iets nieuws willen neerzetten.’
Op schriftelijke vragen van SW-Journaal over het NLW-plan geeft Leenders op 7 november antwoord: ‘De wethouder heeft kennisgenomen van het businessplan van de zes initiatiefnemers,’ laat hij via een woordvoerder weten. ‘De hierin genoemde onderwerpen zoals ontmoeting, verbinding en kansen nemen we zeker mee in de toekomst.’ Op 5 december laat Geert van Rijt weten dat de projectgroep is opgeheven op verzoek van de nieuwe interim-directeur, Arnold Braak. ‘Wij hebben vertrouwen in het huidige proces,' voegt Van Rijt eraan toe.
Directeur
Dan de vraag waarom NLW afscheid nam van Jolien van Woudenberg, die sinds 1 juni 2024 interim-directeur was bij NLW Groep. Op 7 november 2025 laat wethouder De Schryver, bij gemeente Venray verantwoordelijk voor de ontvlechting van de NLW, na vragen van SW-Journaal weten hoe hij aankijkt tegen de gang van zaken: ‘Sinds het vaststellen van de ontvlechting door drie gemeenten is er een nieuwe situatie ontstaan,’ mailt een woordvoerder. ‘Deze resulteerde in een nieuwe opdracht. Deze verschilt wezenlijk van de opdracht die de vorige directeur vervulde. We zochten specifiek iemand die de ontvlechting van de NLW goed kan begeleiden. De gekozen directeur heeft ruime ervaring op dit gebied.’ (Braak werd aangesteld op 27 oktober.)
Begin december deelt Van Woudenberg haar visie met SW-Journaal: ‘Ik werd halverwege 2024 als uitvloeisel van een door de Ondernemingsraad aanhangig gemaakte procedure bij de Ondernemingskamer aangesteld voor twee à drie dagen per week, omdat er veel gedoe was tussen de Ondernemingsraad, de directie, het personeel en het bestuur van NLW. Ik word vaker rechtstreeks door de Ondernemingskamer benoemd in dergelijke functies. Ik had twee taken: ten eerste zorgen dat iedereen weer normaal met elkaar zou omgaan, en ten tweede dat er meer veiligheid en plezier zou zijn op de werkvloer. Kortom: zorgen voor een veilige werkomgeving, ook in overleg en samenwerking met de Arbeidsinspectie. Die opdrachten zijn redelijk goed gelukt, ondanks moeilijke omstandigheden. Het toezicht van de Arbeidsinspectie is in de loop van 2025 opgeheven. Vanaf oktober 2025 hebben de gemeenten gezocht naar een interimmanager die de ontvlechting van NLW in goede banen zou gaan leiden. Ik had dat zelf graag willen doen, maar de bestuurders vonden dat een te grote opdracht voor iemand die drie dagen per week in Venray is. Ik wilde echter niet vijf dagen naar Venray reizen vanwege mijn eigen advocatenpraktijk in Amsterdam. Misschien speelde ook mee dat ik het niet altijd eens was met hoe de gemeente Venray de zaken aanpakt, maar dat weet ik niet. Ik heb er nooit een geheim van gemaakt dat ik het plan om mensen uit Venray die aangewezen zijn op beschut werk onder te brengen bij andere werkontwikkelbedrijven geen goed plan vond. Zijn die plannen inmiddels gewijzigd? Dat zou mooi zijn, dan hebben de protestacties van NLW misschien toch wat opgeleverd.’ (Medewerkers van NLW protesteerden op 17 april 2025 bij het gemeentehuis tegen de plannen zoals die er toen lagen (zie foto) en organiseerden op 17 september 2025 een informatieavond voor het college van b en w en de leden van de gemeenteraad om het door medewerkers van NLW opgestelde concept businessplan toe te lichten.)
Werkkracht
En tot slot de vraag welke organisatie de gemeente Venray in de arm heeft genomen om de capaciteiten en wensen in kaart te brengen van de mensen die nu met een indicatie bij NLW werken. Het blijkt te gaan om Werkkracht, het werkontwikkelbedrijf dat de Participatiewet uitvoert in opdracht van de gemeente Ede (niet te verwarren met Werkkracht in Oss). Het Expertisecentrum van Werkkracht is gespecialiseerd in arbeidsdiagnostisch onderzoek en ontwikkeltrajecten. Op de website van Werkkracht wordt de aanpak beschreven: ‘Samen met de kandidaat gaan we op zoek naar de reële mogelijkheden van hem of haar en naar de juiste route om aan de slag te gaan. Dat kan van alles zijn. Het liefste werk natuurlijk, maar dagbesteding en beschut werken is soms ook de uitkomst. Wij zijn oprecht nieuwsgierig naar het verhaal van iemand en maken echt verbinding zodat we iemand snappen. Want iedereen heeft een verhaal. We kijken naar wat iemand kan. Cognitief, verbaal, sociaal, en vanuit verschillende perspectieven. Wat kost en geeft energie? Wat is de droom, wat staat dat in de weg en hoe kan het wel? Trajecten zijn met onze inzichten veel effectiever.’
Begin december laat hoofd Expertisecentrum Ramon Schwachöfer namens Werkkracht aan SW-Journaal weten dat het proces op schema ligt: ‘De gemeente Venray heeft ons inderdaad gevraagd gesprekken te voeren met NLW-medewerkers en op individuele basis advies te geven aan de gemeente over wat de medewerkers belangrijk vinden in hun werk en wat ze nodig hebben om goed te kunnen functioneren. Verreweg de meeste gesprekken vinden plaats in december, een klein deel nog in januari. Zoals het er nu uitziet, kunnen we de adviezen dus in december en januari aan de gemeente doen toekomen.’
Zeer professioneel
Felix Rippe, de man van de open brief, had het gesprek met Werkkracht al in november, samen met zijn zoon. Hij kijkt tevreden terug: ‘Het was een goed gesprek.’ De medewerker van Werkkracht omschrijft hij als ‘zeer professioneel’ en ‘ze had ook begrip voor mijn twijfel over het feit dat er op basis van een gesprek van één uur wordt beoordeeld wat iemand wel en niet kan.’ Rippe zegt dat de medewerker ‘ervaren’ was en dat ze ‘goed inschatte met wat voor persoon ze te maken had.’ Toch is hij er niet helemaal gerust op dat het nu goed komt: ‘Werkkracht gaat de gemeente Venray adviseren om mijn zoon verder psychologisch te laten onderzoeken, want dit was te complex om echt goed te kunnen beoordelen. Werkkracht geeft daarbij wel aan dat zij niet weten of de gemeente hiervoor geld wil vrijmaken en of er budget voor is. Dat roept bij mij natuurlijk meteen vragen op: Is daar rekening mee gehouden? Want mijn zoon is vast niet de enige over wie zo’n advies wordt gegeven. En stel dat er geen geld is uitgetrokken voor vervolgonderzoek, wat doet de gemeente dan wél met zo’n advies?’
(Reactie gemeente Venray: ‘We hebben een budget van 2,5 miljoen euro gereserveerd voor gesprekken, begeleiding en onderzoek om te komen tot de gewenste doelen. Er is geen sprake van het extra vrijmaken van budget. We hebben budget en doen wat nodig is voor de doelgroep.’)